Hoe leg je een abstract en complex onderwerp als de circulaire economie (CE) op een toegankelijke manier uit met beeld aan een breed publiek? Het sociaal ontwerpbureau Muzus ontwikkelde drie beelden waarbij het menselijk perspectief op de CE centraal staat.
In de drie beelden staan herkenbare handelingen zoals het doorgeven van spullen, repareren en recyclen. Daarnaast wordt in twee van de drie beeldvarianten de circulaire economie afgebeeld naast de lineaire economie. Dit maakt het verschil tussen beide economieën nog duidelijker. De drie beelden bestaan uit een eenvoudige variant (bijvoorbeeld in te zetten als beeldmerk), een standaard beeld en een uitgebreide variant die bijvoorbeeld ook de rol van de overheid en industrie toont. Hieronder vind je ze in deze volgorde afgebeeld.
Eenvoudige afbeelding van hoe de circulaire economie werkt ten opzichte van de lineaire economie. De lineaire economie is links afgebeeld als een rechte lijn tussen de aanschaf en het gebruik van het product (in dit geval een kledingstuk) en de afvalberg na gebruik van het product.
Rechts van de lineaire economie staat een eenvoudige verbeelding van de circulaire economie. De circulaire economie is afgebeeld als een cirkel. In de cirkel staat het product, in dit geval een kledingstuk. Als je de cirkel volgt vanaf rechtsboven naar linksboven kom je drie mogelijkheden tegen om de levensloop van het product te verlengen: weggeven, repareren en tweedehands verkopen. De vierde afbeelding toont een inzamelbak voor kledingstukken. Door kleding in te zamelen kunnen de grondstoffen opnieuw worden gebruikt.
In deze illustratie wordt de lineaire economie afgebeeld ten opzichte van de circulaire economie. Bij de lineaire economie zien we dat weggooien centraal staat. Bij de circulaire economie zien we dat doorgeven centraal staat.
De lineaire economie wordt afgebeeld als een recht kolom waarbij bovenaan de kolom grondstoffen aankomen bij fabrieken. Onder de fabrieken staan producten die gemaakt worden met geleverd grondstoffen.. Onder de producten staan mensen die de producten gebruiken. Helemaal onderaan de kolom zien we dat de producten worden weggegooid.
De circulaire economie wordt afgebeeld als een circel. Op een punt van de cirkel zien we dat grondstoffen de cirkel binnenkomen. Als we de cirkel vorm volgen in een draaiende beweging van rechtsboven naar linksboven zien we in deze volgorde: producten die gemaakt worden van de grondstoffen, mensen die de producten gebruiken en daarna eventueel verkopen, delen of opknappen. Tenslotte zien we dat producten gerecycled worden en weer linksboven terugkomen bij de plek waar grondstoffen in de keten belanden.
Uitgebreide verbeelding van de circulaire economie. De circulaire economie is afgebeeld als een cirkel die het proces verbeeldt vanaf het aanleveren van (secundaire) grondstoffen voor een product tot aan het opnieuw gebruiken van grondstoffen voor een nieuw product. In de cirkel is met kleuren aangeven wat de rollen zijn van: de overheid (geel), bedrijven (blauw) en inwoners (groen). Het binnenste van de cirkel is geel: de overheid speelt een sturende en faciliterende rol in het hele proces. Om het geel loopt een smalle circel: de helft blauw, de helft groen. Hier spelen bedrijven en inwoners een rol. Vervolgens vind je bij een aantal stappen in het circulaire proces voorbeelden van de rol die inwoners en bedrijven kunnen spelen. De stappen en voorbeelden zijn als volgt: 1) (Hernieuwbare) grondstof komt de circulaire kringloop binnen, 2) Circulair ontwerp: bedrijven spelen hier een rol bij het repareerbaar maken van het ontwerp, het gebruik van minder grondstoffen en bij herfabriceren. 3) Maken van het product in de fabriek, 4) Op de markt komen van het circulaire product, 5) Overwegen van de consument wat hij met het product wil, 6) Optie van de consument om niet te kopen. Inwoners kunnen hier kiezen voor lenen, huren, delen of afzien van gebruik. Bedrijven kunnen huren en delen faciliteren. 7) Optie voor de consument om te kopen. Hierbij kunnen inwoners bepalen of ze het product nieuw kopen, tweedehands of refurbished. 8) Gebruiken van het product. Hier kunnen woners zorgen voor een langere levensduur van het product door het goed te onderhouden, op te knappen, te repareren of een nieuwe bestemming te geven. Bedrijven kunnen hier reparatie en het herbestemmen van het product faciliteren. 9) Goed afdanken van het product voor hergebruik. Inwoners kunnen hier een rol in spelen door het product weg te geven, tweedehands te verkopen, te doneren en te ruilen. Bedrijven kunnen een rol spelen bij donatie, het innemen bij milieustations, het faciliteren van textiel containers, ophaalservice en inleverbakken bij winkels. 10) Recycling van het product 12) Secundaire grondstoffen ontstaan uit recycling.
Double Diamond methode
Het ontwikkelingsproces van de afbeeldingen volgde de Double Diamond methode en werd uitgevoerd in 4 fasen: verdiepen, definiëren, ontwikkelen en implementeren.
Tijdens de verdiepingsfase voerden de ontwerpers gesprekken met inwoners verspreid over Nederland, waarbij zij onderzochten: hoe definiëren mensen de circulaire economie? Waar herkennen zij zich in?
In de definitiefase analyseerden de ontwerpers de inzichten en kwamen zij tot drijfveren en houdingen van mensen ten opzichte van de circulaire economie. Hieruit volgden narratieven waarvan sommigen als basis dienden voor de volgende fase. Een voorbeeld van zo'n narratief is: "De circulaire economie is goed voor mij."
In de ontwikkelfase werd samen met inwoners in een ontwerplab gewerkt aan visuele elementen, taalgebruik en kernwaarden die de circulaire economie begrijpelijk kunnen maken. Hieruit kwamen ontwerp richtlijnen die benadrukten dat de beelden herkenbaar en mensgericht moeten zijn. En dat een duidelijke vergelijking in de beelden tussen de lineaire en circulaire economie belangrijk is om het verschil nog beter te begrijpen. De boodschap mocht niet draaien om status of hip zijn en er bleek een voorkeur voor een combinatie van woorden en een beeld dat optimisme uitstraalt.
In de implementatiefase zijn 3 beelden ontwikkeld en getest tijdens gesprekken op straat in Den Haag. Hieruit kwam naar voren dat concepten die gericht zijn op menselijk handelen en die het verschil laten zien tussen een circulaire en lineaire economie het best begrepen worden.
