Voor een volledig circulaire economie is duurzaam gedrag nodig. Van bedrijven, organisaties én van burgers. Om het gedrag van burgers te veranderen, is de overheid aan zet: zij kan de omgeving zo inrichten dat circulair gedrag makkelijk, logisch en eerlijk is. Lees hier meer over de aanpak van de overheid om burgers te ondersteunen bij de overgang naar circulair gedrag.
Gedragsstrategie Burgers en circulaire economie
In 2023 publiceerde het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) het rapport Gedragsstrategie Burgers en circulaire economie. Het rapport diende als input voor het NCPE 2023-2030. Een belangrijk onderdeel van deze gedragsstrategie is dat de overheid de omgeving zo inricht dat circulair gedrag voor burgers gemakkelijker, logischer en eerlijker wordt. Uit onderzoek blijkt dat vooral de omgeving van mensen bepaalt of zij circulair gedrag vertonen of niet. En dat kennis en bewustwording een verwaarloosbaar effect heeft op circulair gedrag. Dit komt omdat alledaagse keuzes, zoals het wel of niet kopen van een nieuwe spijkerbroek, vaak onbewuste keuzes zijn.
Programma Circulair Doen
In 2024 startte het ministerie van I&W (Directie Duurzame Leefomgeving en Circulaire Economie en het Behavioral Insights Team) samen met Rijkswaterstaat (RWS) het programma Circulair DOEN. Circulair DOEN is het uitvoeringsprogramma van de Gedragsstrategie Burgers en circulaire economie. Het uitvoeringsprogramma bestaat uit drie hoofdlijnen:
Hoe concreter het doelgedrag en de doelgroep, hoe effectiever de maatregelen. Binnen Circulair DOEN werken het ministerie van I&W en RWS daarom specifieke gedragsmaatregelen uit voor de sectoren: textiel, meubels en elektronische en elektrische apparaten. Zo werkten zij in 2024 concrete gedragsmaatregelen uit voor de textielsector binnen het Beleidsprogramma textiel 2025-2030. Een van de maatregelen binnen dit programma is de gedragstraining Mijn Stijl iD die is ontwikkeld in samenwerking met Milieu Centraal.
De belangrijkste richtinggevende onderzoeken bij het zoeken naar gedragsmaatregelen per productgroep zijn: het basisonderzoek Onderzoek circulair gedrag en de Monitor van Duurzaam Leven 2023 | Milieu Centraal.
Binnen deze lijn werken I&W en RWS overkoepelende maatregelen uit die de overheid kan nemen om een circulaire levensstijl bij burgers gemakkelijker te maken. Maatregelen die zij verkennen zijn onder andere:
- Het ontwikkelen van een positief verhaal over het langer met bestaande spullen doen en het kopen van minder nieuwe spullen
- Een verbod op reclame voor ‘wegwerpproducten’
- Het onderzoeken van circulaire alternatieven voor winkels in de binnenstad. Veel van de maatregelen die zij verkennen, bouwen voort op het onderzoek van Berenschot Van Groei naar Bloei. Daarnaast ging in 2024 de stimuleringscampagne ZODKO live. Deze campagne stimuleert het verlengen van de levensduur van spullen.
Overheden en bedrijven kunnen helpen bij het implementeren van gedragsmaatregelen die circulair gedrag van burgers stimuleren. Om hen hierbij te ondersteunen lanceerde RWS begin 2025 binnen haar website een omgeving met kennis, expertise en hulpmiddelen die ondersteunen bij het dichterbij brengen van een circulaire economie.
Toekomstvisie consumentengedrag
De overheid werkt veel samen met experts zoals Paul Schenderling (Econoom en auteur), Reint Jan Renes (Gedragswetenschapper en auteur) en Ruth Mugge (Hoogleraar Industrieel ontwerpen). Lees hier de toekomstvisie consumentengedrag in een circulaire economie van Ruth Mugge.